Upendo Huambukiza: Ueneze Kila Mahali!
Kutoka 22:20–26; 1 Wathesalonike 1:5c–10; Mathayo 22:34–40.
Ndugu zangu wapendwa,
Kutoka kwenye njama za Mafarisayo, wafasiri wa kidini wa mapokeo ya Kiyahudi, Dominika iliyopita tulifikia muungano wao usiotarajiwa na Maherode, wawakilishi wa mamlaka ya kisiasa. Leo tunafikia ushiriki wa mwanasheria, mtaalamu wa Torati, katika juhudi zinazoendelea za kumtega Yesu. Kwa maneno mengine, sekta kuu za jamii zinawakilishwa katika upinzani unaozidi kukua dhidi ya Yesu: mamlaka ya kidini, yakiwakilishwa na Mafarisayo na Masadukayo; mamlaka ya kisiasa, yakiwakilishwa na Maherode; na sasa mamlaka ya kisheria, yakiwakilishwa na mtaalamu wa Torati. Hili linafanana sana na mihimili mitatu ya dola katika demokrasia inayofanya kazi! Hata hivyo, kejeli ni kwamba wale waliokabidhiwa jukumu la kufasiri Sheria ya Mungu sasa wanatumia ujuzi wao wa Sheria hiyo hiyo kumjaribu Mwana wa Mungu. Ni mkanganyiko ulioje! Wale wanaopaswa kuitetea kweli ya Mungu wameazimia kumnyamazisha yule aliye kweli hiyo yenyewe.
Injili yetu inaanza kwa kukiri kushindwa kwa Masadukayo kumtega Yesu: “Mafarisayo waliposikia kwamba amewafumba kinywa Masadukayo, walikusanyika pamoja” (Mathayo 22:34). Katika sehemu iliyotangulia, Masadukayo, waliokana ufufuo, walikuwa wamemhoji Yesu kuhusu ndoa na maisha baada ya kifo. Yesu alifichua ujinga wao kwa maneno haya: “Mwapotea, kwa kuwa hamjui Maandiko wala uweza wa Mungu” (Mathayo 22:29). Baada ya kushuhudia kushindwa kwa wenzao wa kidini, sasa Mafarisayo wanamleta mtaalamu wa Torati ili kumpa Yesu changamoto katika jambo ambalo wao walijiona kuwa mabingwa zaidi. Swali lao lilikuwa rahisi lakini la hila: “Mwalimu, katika torati ni amri ipi iliyo kuu?” (Mathayo 22:36). Nyuma ya swali hili lililoonekana kuwa la kawaida kulikuwa na jaribio jingine la kumvunjia Yesu heshima. Lakini kwa mara nyingine tena, Yesu angegeuza tukio la mapambano kuwa fursa ya ufunuo wa Mungu.
Ikiwa swali la mwanasheria lilikusudiwa kuwa mtego, basi lazima kulikuwa na jambo lenye utata katika kutaja amri iliyo kuu. Je, kulikuwa na tofauti za maoni kuhusu uzito wa amri moja dhidi ya nyingine? Je, wajibu fulani ungeweza kutangulizwa kuliko mwingine? Mapokeo ya marabi hatimaye yalihesabu amri 613 katika Torati: amri 248 za kutenda na makatazo 365. Ingawa hesabu hii iliandikwa rasmi katika maandiko ya marabi ya baadaye, inaonyesha ugumu wa tafsiri ya sheria ya Kiyahudi. Labda ugumu haukuwa tu idadi ya amri, bali kishawishi cha kujishughulisha mno na kanuni za kidini kiasi cha kusahau lengo lake kuu. Wakati wa enzi za wamisionari barani Afrika, mara kwa mara mtu alisikia hadithi za kuchekesha za watu waliokuwa tayari kuupokea Ukristo na kushika amri zote — isipokuwa ya sita! Walikuwa tayari kukubali maadili yote ya Kikristo, mradi tu amri moja mahususi isimamishwe kwa urahisi. Hata hivyo, kabla ya kucheka, tukumbuke kwamba jamii ya kisasa imebuni amri ya kumi na moja: “Usikamatwe!” Tunazijua amri, lakini je, kweli tunatamani kuzishika?
Jibu la Yesu linabadilisha mjadala mzima. Badala ya kuchagua amri moja na kuzidharau nyingine, anaonyesha msingi ambao amri zote za Mungu zimesimama juu yake: upendo kwa Mungu na upendo kwa jirani. “Mpende Bwana Mungu wako kwa moyo wako wote, na kwa roho yako yote, na kwa akili zako zote.” Mara moja anaongeza: “Mpende jirani yako kama nafsi yako” (Mathayo 22:37–39). Kisha linakuja hitimisho lake la ajabu: “Katika amri hizi mbili hutegemea torati yote na manabii” (Mathayo 22:40). Yesu haifuti Torati; anafunua kiini chake. Upendo si amri moja tu kati ya nyingi. Ni kanuni inayoipa kila amri maana yake, lengo lake na uhalali wake wa kimungu. Tafsiri yoyote ya dini inayoharibu upendo, inayodhoofisha utu wa binadamu au inayohalalisha ukatili, imemwelewa vibaya Mungu yule yule ambaye inadai kutetea mamlaka yake.
Kwanza, Injili ya Mathayo inamwonyesha Yesu kama mfasiri mwenye mamlaka na utimilifu wa Torati. Katika Hotuba ya Mlimani (Mathayo 5–7), inayoanza na Heri za Mlimani, Yesu anatoa usomaji mpya na wa kina wa madai ya maisha ya agano. Anatangaza kwamba hakuja kuitangua Torati bali kuitimiliza (Mathayo 5:17). Anavuka katazo la nje la kuua ili kulaani hasira na dharau zinazoharibu mahusiano; anavuka katazo la uzinzi ili kupinga mitazamo inayowafanya wengine kuwa vitu; na anavuka matarajio ya kawaida ya kulipana wema ili kuamuru upendo hata kwa adui. Uwasilishaji huu wa Mathayo unafikia kilele chenye nguvu katika Mathayo 25:31–46, ambapo hukumu ya mwisho inaelezwa kupitia matendo halisi ya huruma: kuwalisha wenye njaa, kuwakaribisha wageni, kuwavika walio uchi, kuwahudumia wagonjwa na kuwatembelea wafungwa. Kristo anajitambulisha na walio dhaifu: “Kadiri mlivyomtendea mmojawapo wa hawa walio wadogo … mlinitendea mimi” (Mathayo 25:40). Hivyo, upendo kwa Mungu unakuwa wa kuaminika kupitia upendo kwa jirani.
Pili, uwasilishaji wa Torati katika Injili ya Mathayo umesimama ndani ya mapokeo ya Biblia ya zamani zaidi. Amri ya kumpenda Mungu inatoka katika Kumbukumbu la Torati 6:5, ndani ya ungamo kuu la imani la Israeli, Shema: “Sikia, Ee Israeli: Bwana, Mungu wetu, Bwana ndiye mmoja” (Kumbukumbu la Torati 6:4). Amri ya kumpenda jirani inatoka katika Mambo ya Walawi 19:18. Kwa hiyo Yesu anaunganisha amri mbili zilizokuwa tayari katika Torati na kufunua uhusiano wake usiotenganika. Huku si kuingiza upendo katika dini ambayo haijawahi kuusikia; ni kuurudisha upendo mahali pake halali katika kiini cha agano. Manabii walikuwa wamesisitiza mara kwa mara kwamba ibada isiyo na haki na desturi za kidini zisizo na huruma hazikubaliki mbele za Mungu. Uhamisho wa Babeli wenyewe ulieleweka na waandishi wa Biblia kama matokeo ya kutokuwa waaminifu kwa agano, ikiwa ni pamoja na dhuluma na uonevu. Torati ilikusudiwa kuunda jumuiya inayoakisi utakatifu wa Mungu kupitia huruma, haki na heshima kwa utu wa binadamu.
Kupitia kile ambacho wataalamu wa Biblia wanakiita mwingiliano wa maandiko, yaani kufasiri Maandiko kwa kuyahusisha na vifungu vingine vya Biblia, tunagundua maana ya kina ya Injili ya leo. Kumbukumbu la Torati linaamuru upendo kwa Mungu, Mambo ya Walawi yanaamuru upendo kwa jirani, na Kumbukumbu la Torati 15:4 linaona jumuiya ambamo hakupaswi kuwa na maskini miongoni mwa watu wa Mungu. Kwa hakika, sura hiyo hiyo inaamuru ukarimu kwa wale wanaoendelea kuwa na mahitaji (Kumbukumbu la Torati 15:7–11). Ujirani mwema, kwa hiyo, ni sehemu ya kiini kabisa cha sheria ya Mungu. Hili pia linaeleza pande mbili za Amri Kumi: uhusiano wetu na Mungu na uhusiano wetu na binadamu wenzetu. Uhusiano wa wima lazima ujidhihirishe katika uhusiano wa mlalo. Vinginevyo, dini inakuwa ungamo la imani linalovutia bila matendo ya upendo yanayolingana nalo. Kuna faida gani kutetea heshima ya Mungu huku tukimdhalilisha binadamu aliyeumbwa kwa sura ya Mungu? Kuna faida gani kulinda taasisi za kidini huku tukiwapuuza watu ambao taasisi hizo zipo ili kuwahudumia?
Kuna jambo linalosumbua sana katika azma ya wapinzani wa Yesu ya kumwangamiza kwa jina la kutetea ukweli wa kidini. Walikuwa na hakika mno juu ya usahihi wao wa kidini kiasi kwamba walikuwa tayari kumwondoa yule yule ambaye kupitia kwake ukweli wa Mungu ulikuwa ukifunuliwa. Fikiria hilo! Kumtetea Mungu kwa kumwangamiza binadamu ambaye Mungu anampenda! Kulinda dini kwa kukanyaga utu wa mtu mwingine! Kwa bahati mbaya, mkanganyiko huu haujatoweka katika ulimwengu wetu. Ni mara ngapi tunahalalisha ukatili kwa jina la dini, ubaguzi kwa jina la utamaduni, unyonyaji kwa jina la maendeleo ya kiuchumi, na vurugu kwa jina la ulazima wa kisiasa? Swali analoliuliza Yesu kupitia mafundisho yake si tu kama tunazijua amri za Mungu, bali kama tafsiri yetu na ushikaji wetu wa amri hizo vinatufanya kuwa watu wenye upendo zaidi, huruma zaidi na heshima zaidi kwa uhai wa binadamu.
Somo letu la kwanza kutoka Kutoka 22:20–26 linatoa kielelezo chenye nguvu cha kanuni hii. Mungu anaiamuru Israeli isiwaonee wageni, wajane au yatima, na isiwanyonye maskini. Sababu yake ni ya kitaalimungu kwa kina: Israeli yenyewe ilikuwa imeonja uonevu huko Misri. Mungu anawakumbusha watu wake mateso yao ili kumbukumbu ya ukombozi wao iwe msingi wa huruma kwa wengine. Wale walioonja ukombozi lazima wawe wakombozi; wale waliopokea huruma lazima wawe wenye huruma; na wale walioonja upendo lazima wawe mawakala wa upendo. Mungu hakuikomboa Israeli kutoka Misri ili tu kuanzisha jamii nyingine ambamo wenye nguvu wangewaonea wanyonge. Kutoka kulikusudiwa kuzaa taifa ambalo jinsi linavyowatendea wengine ingeakisi ukarimu wa Mungu wao mkombozi. Funzo hili linavuka Israeli ya zamani na linaipa changamoto kila jamii inayovumilia dhuluma, unyonyaji au kutojali walio dhaifu.
Angalia pia uzito wa onyo la Mungu katika kitabu cha Kutoka. Walio dhaifu wanapolia, Mungu anaahidi kuwasikia. Mgeni anaweza kukosa ushawishi wa kisiasa, mjane anaweza kukosa usalama wa kiuchumi, yatima anaweza kukosa ulinzi, na maskini anaweza kukosa hadhi katika jamii, lakini hakuna hata mmoja wao asiye na mtetezi. Mungu mwenyewe anakuwa mtetezi wao! Ni mgeuko wa ajabu ulioje wa mamlaka ya kibinadamu! Wale ambao jamii inawaona kuwa si kitu ni wa thamani machoni pa Mungu. Wale ambao sauti zao hupuuzwa na taasisi za kibinadamu husikika mbinguni. Kwa hiyo, jinsi tunavyowatendea walio dhaifu si swali la kijamii au la kisiasa tu; kimsingi ni swali la kitaalimungu. Linafunua kama tumeelewa tabia ya Mungu tunayemwabudu. Kwa hakika, ukombozi wa Israeli kutoka Misri unakuwa changamoto ya kudumu kwa kila aina ya uonevu. Watu waliopokea ukarimu wa Mungu hawawezi kwa haki kuwanyima wengine ukarimu.
Haishangazi kwamba Mtakatifu Paulo anasisitiza kuiga na kuwa mfano katika somo letu la pili. Akiwaandikia Wathesalonike, anawasifu kwa sababu walikuwa wafuasi wa mitume na wa Bwana, na hivyo wakawa “kielelezo kwa wote waaminio katika Makedonia na Akaya” (1 Wathesalonike 1:7). Angalia mfuatano huu: walipokea Injili, wakawaiga wale walioihubiri, na wakawa mifano kwa wengine. Hivi ndivyo Ukristo halisi unavyoenea! Imani inaonekana kupitia mwenendo, upendo uliopokelewa unakuwa upendo unaoshirikishwa, na huruma iliyoonjwa inakuwa huruma inayotolewa kwa wengine. Wathesalonike hawakusifiwa tu kwa kuwa na maarifa sahihi ya kidini, bali kwa kuiruhusu Injili ibadilishe maisha yao. Vivyo hivyo, Israeli iliitwa kuiga ukarimu wa Mungu aliyeikomboa. Wakristo wa leo wanaitwa kumwiga Yesu Kristo ili wengine waweze kukutana na upendo wa Mungu kupitia matendo yetu. Paulo pia anawakumbusha Wathesalonike kwamba wanamngoja Yesu, anayewaokoa na ghadhabu itakayokuja (1 Wathesalonike 1:10). Matarajio haya yanatuita kwenye wongofu na kutukumbusha kwamba imani yetu lazima izae matunda katika maisha yaliyobadilishwa na neema.
Kwa bahati mbaya, kumwiga Yesu Kristo bado ni changamoto kubwa katika jamii ya leo. Ulimwengu wetu umegawanyika kwa mali, tabaka, rangi, kabila, jinsia na hadhi ya kijamii. Hata miongoni mwa maskini, tofauti za ubora na uduni wakati mwingine hujitokeza. Nchini Nigeria, tuna msemo unaojulikana sana: “I better pass my neighbour!” (“Mimi ni bora kuliko jirani yangu!”). Unaeleza mwelekeo wa kusikitisha wa binadamu wa kupima thamani yetu kwa kujilinganisha na wengine ili tuonekane bora. Lakini Ukristo haufundishi kuwa bora kuliko majirani zetu; unatufundisha kuwa majirani bora! Ni tofauti kubwa iliyoje inayoletwa na neno dogo! Injili haiulizi kama mimi ni tajiri zaidi, nimesoma zaidi, nina ushawishi zaidi au ninaheshimika zaidi kuliko jirani yangu. Inauliza kama ninampenda jirani yangu. Utambulisho wetu wa Kikristo haudhihirishwi kwa kuwa juu ya wengine, bali kwa utayari wetu wa kuwahudumia.
Umaskini usio wa lazima unaoshuhudiwa katika nchi nyingi za Kiafrika na sehemu nyingine za dunia unafichua matokeo ya kusikitisha ya ufisadi, uchoyo na kutojali kwa binadamu. Wakati huo huo, ukosefu wa makazi, ukosefu wa usawa wa kiuchumi na kutengwa kijamii katika jamii tajiri vinaonyesha kwamba ustawi wa mali hauzai huruma moja kwa moja. Vurugu za bunduki, mauaji ya halaiki, mauaji ya kimbari, ubaguzi wa rangi, uchoyo wa makampuni, unyonyaji wa kingono, biashara haramu ya binadamu na uhamaji wa kulazimishwa vinafunua kinachotokea pale utu wa binadamu unapowekwa chini ya maslahi ya kibinafsi. Tunaishi katika ulimwengu uliopiga hatua kubwa ajabu katika sayansi, teknolojia, tiba na mawasiliano, lakini bado tunahangaika na amri ya msingi kuliko zote: mpende jirani yako kama nafsi yako. Tunaweza kuwasiliana na mtu aliye umbali wa maelfu ya kilomita kwa sekunde chache, lakini wakati mwingine hatuwezi kuzungumza kwa upole na mtu anayeishi nyumba ya jirani. Tunaweza kurusha vyombo vya anga hadi mbinguni, lakini tunashindwa kunyoosha mkono kuwasaidia wanaoteseka hapa duniani. Labda mgogoro mkubwa zaidi wa zama zetu si tu ukosefu wa dini, bali ukosefu wa upendo miongoni mwa wale wanaodai kuwa na dini.
Hili linatufikisha kwenye ujumbe mkuu wa masomo ya leo: Upendo huambukiza! Ueneze kila mahali! Upendo huambukiza kwa sababu upendo una nguvu ya kujizalisha katika maisha ya wale wanaouonja. Tendo moja la wema linaweza kuchochea jingine; ishara isiyotarajiwa ya ukarimu inaweza kurejesha imani ya mtu kwa ubinadamu; na onyesho la huruma linaweza kugeuza kukata tamaa kuwa tumaini. Aliyenufaika na wema wa jana anaweza kuwa mfadhili wa kesho. Hiki ndicho hasa kilichotokea miongoni mwa Wathesalonike: walipokea Injili kupitia mfano wa wengine na wao wenyewe wakawa mifano. Tunahitaji Wakristo wengi zaidi wanaoelewa kwamba kipimo cha Ukristo si tu idadi ya sala tunazosali, vyeo vya kidini tunavyobeba au nafasi tunazoshika katika Kanisa, bali pia idadi ya maisha yaliyoboreshwa kwa sababu yamekutana nasi. Tunahitaji mashahidi zaidi kama Mtakatifu Teresa wa Kalkuta na Mtakatifu Vinsenti wa Paulo, ambao maisha yao yanatukumbusha kwamba upendo unaaminika zaidi unapochukua sura ya huduma. Upendo si pambo la hiari la Ukristo; ndio kiini hasa cha ufuasi wa Kikristo.
Tunapoadhimisha Ekaristi hii, tukumbuke kwamba Kristo tunayempokea katika Komunyo Takatifu ndiye yule yule Kristo anayetuita kumtambua katika ndugu zetu, hasa maskini, wageni, walio wapweke na waliosahaulika. Upendo kwa Mungu na upendo kwa jirani si wajibu mbili zinazoshindana; ni pande zisizotenganika za wito mmoja wa Kikristo. Hatuwezi kumpenda kwa dhati Mungu asiyeonekana huku tukimpuuza kwa makusudi binadamu anayeonekana aliyeumbwa kwa sura ya Mungu. Ibada yetu na iwe huruma, sala zetu ziwe ukarimu, imani yetu iwe huduma, na upendo wetu uwe wa kuambukiza. Wale wanaokutana nasi na wagundue kupitia matendo yetu kwamba Mungu hajauacha ulimwengu. Maisha yetu na yawe ufafanuzi hai wa amri iliyo kuu, na wema wetu uwachochee wengine kuiga upendo wa Kristo. Upendo huambukiza! Tuueneze kila mahali! Amina.
Zoezi la Wiki
Fanya jambo litakalowafanya wale wanaonufaika na wema wako wakusahau wewe lakini wamfikirie Mungu.
Ilichapishwa kwanza kwenye SPIRITANS AFRICA AND ISLANDS kwenye Substack.

