Mungu wa Mataifa Yote, kupitia Sura ya Mungu iliyo kwa Wote
Isaya 45:1, 4–6; 1 Wathesalonike 1:1–5b; Mathayo 22:15–21.
Ndugu zangu wapendwa,
Ni vizuri daima kujua wakati wa kubadilisha mpango au mkakati, hasa pale unaposhindwa kuleta matokeo yanayotarajiwa. Baada ya kutumia mifano mingi kuzungumza na makuhani wakuu na Mafarisayo bila mafanikio, sasa Yesu anabadilisha mbinu na kuwashirikisha Mafarisayo katika mazungumzo ya moja kwa moja zaidi. Yesu anayaendeshaje mazungumzo haya ya wazi?
Leo ni vyema kupata maelezo machache kuhusu wapinzani wa Yesu. Katika njama yao ya kumwangamiza Yesu, Mafarisayo wanaunda muungano mpya na kutumia mkakati mpya. Wanawashirikisha Maherodi, ambao utii wao wa kisiasa ulikuwa ishara ya kutawaliwa kwa Wayahudi na Roma. Mafarisayo wanavuka mipaka ya mambo ya kidini pekee na kujaribu kumnasa Yesu katika uwanja wa kisiasa na kiuchumi wa kodi.
Mambo mawili ni muhimu hapa. Kwanza, Maherodi walikuwa wafuasi wa ukoo wa Herode na wa mapatano yake na utawala wa kifalme wa Kirumi. Waliwakilisha mfumo wa kisiasa ambamo mamlaka ya Roma yalikuwa na nguvu kubwa juu ya Uyahudi. Msimamo wao ulipingana na matumaini ya wale waliotamani utawala wa moja kwa moja wa Mungu juu ya Israeli. Kwa lugha ya leo, mtu anaweza kulinganisha baadhi ya vipengele vya utii wao wa kisiasa na mwelekeo wa kisiasa usio wa kidini, ingawa mazingira ya kihistoria yalikuwa tofauti kabisa.
Pili, Mafarisayo, ingawa walikuwa viongozi wa dini ya Kiyahudi wenye ushawishi, wanaitwa kwa haki wanafiki na Yesu katika Injili ya leo, kwa sababu katika tukio hili walikuwa tayari kuungana na wapinzani wao wa kisiasa ili wamwangamize. Mwenendo wao unaonyesha kwamba jambo lao la haraka si kutafuta ukweli wa Mungu, bali kuendeleza maslahi yao wenyewe.
Katika mazingira haya ya utawala wa kisiasa wa Roma, swali kuhusu kodi aliloulizwa Yesu linakuwa mtihani wa utii wake kwa mamlaka ya Roma. Kwa usahihi zaidi: je, Yesu atabaki mwaminifu kwa sifa yake ya ukweli na kutopendelea anapokabiliwa na swali la kisiasa lenye hatari kubwa? Je, atachukua msimamo unaoweza kutafsiriwa kama uasi dhidi ya Roma?
Hali ya kisiasa ya wakati ule ilihimiza fikra ya «ama hiki ama kile»: mtu alikuwa ama upande wa Mungu, kwa kukataa kulipa kodi kwa Kaisari, ama upande wa Kaisari, kwa kukubali wajibu wa kulipa kodi. Swali aliloulizwa Yesu linaakisi mgawanyiko huu. Hata hivyo, jibu la Yesu si la «ama hiki ama kile», bali ni la «hiki na kile pia», jambo linalowashangaza waliomuuliza.
Nyuma ya swali la kodi imefichika haja ya Yesu kufafanua iwapo kuanzishwa kwa ufalme wa mbinguni, ambao ndio kiini cha mifano tuliyoisoma katika Dominika chache zilizopita, kunapingana lazima na falme zilizopo duniani, hasa Dola ya Kirumi.
Kauli mbili muhimu zinatusaidia kuifasiri Injili ya leo. Zinatokana na swali la Yesu na agizo alilowapa baadaye wanafunzi wa Mafarisayo pamoja na Maherodi:
«Ya nani sanamu hii na anwani hii?»
«Basi, mlipeni Kaisari yaliyo ya Kaisari, na Mungu yaliyo ya Mungu.»
Yesu anaweka wazi kwamba sarafu ina sanamu na anwani ya Kaisari, na hivyo inaweza kurudishwa kwa Kaisari kama malipo ya kodi. Lakini swali la ndani zaidi ambalo Yesu anataka wasikilizaji wake walitafakari ni hili: Mafarisayo na Maherodi wamepokea nini kutoka kwa Mungu ambacho nao wanapaswa kukirudisha kwa Mungu?
Jibu liko katika simulizi la uumbaji katika kitabu cha Mwanzo: mwanadamu aliumbwa kwa sura na mfano wa Mungu. Kwa hiyo, wanadamu wanapaswa kumpa Kaisari yaliyo ya Kaisari, huku wakiirejesha na kuilinda sura ya Mungu ndani yao.
Yesu anatumia swali la kisiasa na kiuchumi kufundisha kwamba ufalme wa Mungu unaweza kwenda pamoja na taasisi halali za kibinadamu. Anatambua umuhimu wa kutimiza wajibu wa kiraia, lakini pia anaukumbusha ubinadamu usisahau kamwe wajibu wake wa msingi kwa Mungu.
Mambo mengine mawili yataangaza zaidi uelewa wetu wa Injili ya leo.
Kwanza, tuone kwamba Injili ya leo inafuata mara moja baada ya mfano wa karamu ya arusi na vazi la arusi. Dominika iliyopita tulitafakari juu ya mtu aliyekutwa bila vazi la arusi na akatolewa nje kwa sababu hakutimiza matakwa ya kimaadili ya mwaliko.
Hili linahusiana moja kwa moja na agizo la Yesu la kumpa Mungu yaliyo ya Mungu. Kinachotakiwa kwetu ni kurudi kwenye sura ya asili ya Mungu aliyopewa mwanadamu wakati wa uumbaji. Kwa hiyo jambo kuu si kulipa kodi kwa Kaisari tu, bali ni kurejesha utambulisho wetu wa kimaadili na wa kiroho kama watoto wa Mungu.
Kwa njia, Yesu mwenyewe alionyesha utayari wa kulipa kodi iliyotakiwa, kama tunavyosoma katika Mathayo 17:25–27:
«Naye alipoingia nyumbani, Yesu akatangulia kumwambia, Waonaje, Simoni? Wafalme wa dunia hutwaa ushuru au kodi kwa watu gani? Kwa wana wao, au kwa wageni? Naye aliposema, Kwa wageni, Yesu akamwambia, Basi, kama ni hivyo, wana ni huru. Lakini tusije tukawakwaza, enenda baharini, ukatupe ndoana, ukamtwae samaki yule azukaye kwanza; na ukifungua kinywa chake, utaona shekeli; ichukue hiyo, ukawape kwa ajili yangu na yako.»
Ingawa kifungu hiki kinahusu kodi ya Hekalu na si kodi ya sensa ya Kirumi, kinaonyesha utayari wa Yesu kutimiza baadhi ya wajibu wa kifedha badala ya kusababisha kikwazo kisicho cha lazima.
Jambo la pili ni kwamba mjadala unaofuata mara moja baada ya Injili ya leo (Mathayo 22:15–22) unahusu ufufuo (Mathayo 22:23–33).
Hili linatukumbusha kwamba falme za duniani ni za muda, ilhali ufalme wa Mungu ni wa milele. Utume wa Yesu haukuwa kuandaa uasi wa kisiasa dhidi ya Roma, bali kuuandaa ubinadamu kwa ajili ya ufalme wa mbinguni. Kwa hiyo Yesu anatofautisha kati ya wajibu unaohusiana na serikali ya duniani na ule unaohusiana na ufalme wa milele wa Mungu.
Kodi ya sensa, inayojulikana kwa neno la Kigiriki κῆνσος (kēnsos), ndiyo kiini cha mabishano katika Injili ya leo. Inawakilisha wajibu wa kifedha uliowekwa chini ya mamlaka ya Roma. Kinyume chake, ufalme wa mbinguni unatualika kuchunguza thamani yetu ya kiroho na ya kimaadili… Utajiri wa duniani hauamui kustahili kwetu kuingia katika ufalme wa Mungu. Badala yake, imani, uongofu na uadilifu ni mambo ya msingi katika maandalizi yetu ya uzima wa milele.
Tukiichukulia kwa uzito somo la kwanza la leo, tunagundua kwamba Mungu anaweza kumtumia mtu yeyote duniani kutimiza makusudi yake. Mfikirie Koreshi, kwa mfano. Ingawa hakuwa Myahudi, Mungu alimwita «masihi wangu». Koreshi akawa chombo cha Mungu cha kuwakomboa watu wa Israeli kutoka utumwani Babeli. Chaguo hili la ajabu linaonyesha kwamba makusudi ya Mungu ya wokovu hayawekewi mipaka na kabila, utaifa au dini.
Wanadamu wote wameumbwa kwa sura na mfano wa Mungu, na Mungu yu huru kumwita yeyote kushiriki katika kutimiza mpango wake wa kimungu. Kwa mtazamo huu, Yesu hakuwa tu akimpinga Kaisari katika Injili ya leo. Badala yake, alikuwa akifundisha kwamba mamlaka ya Mungu yanavuka migawanyiko ya kisiasa ya duniani.
Kwa upana zaidi, wokovu wa ubinadamu wote ni jambo la Mungu. Hakuna anayetengwa moja kwa moja na upendo wa Mungu wala na mwaliko wa wokovu. Ukweli huu unajitokeza kwa nguvu katika maneno ya Isaya:
«Mimi ni BWANA, wala hapana mwingine; zaidi ya mimi hapana Mungu; nitakufunga mshipi, ingawa hukunijua; ili wajue tokea maawio ya jua hata magharibi, ya kuwa hapana mwingine zaidi ya mimi. Mimi ni BWANA, wala hapana mwingine» (Isaya 45:5–6).
Tuyaangalie hasa maneno haya: «ingawa hukunijua». Mungu alimchagua Koreshi na kufanya kazi kupitia kwake ingawa Koreshi hakumjua Mungu kwa namna ileile kama watu wa Israeli.
Ni fundisho lenye nguvu kiasi gani kwa wale wanaodhani kwamba Mungu anaweza kufanya kazi tu kupitia watu wa dini yao, madhehebu yao au kundi lao la marafiki!
Askofu Audu aliwahi kusimulia hadithi ya mtu ambaye kazi yake ilikuwa kusafisha ndege baada ya abiria kushuka.
Siku moja, alipokuwa akisafisha chumba cha rubani, mtu huyo aliona kitabu cha maelekezo cha rubani na akaamua kukisoma.
Kwa mshangao wake, maelekezo yalionekana rahisi sana, kwa hiyo akaamua kuyafuata.
«Ili kuwasha ndege,» kitabu kilielekeza, «bonyeza kitufe namba 1.»
Alibonyeza kitufe namba 1, na injini ikawaka.
«Ili kuiendesha ndege uwanjani,» kitabu kiliendelea, «bonyeza kitufe namba 2.»
Alibonyeza kitufe namba 2, na ndege ikaanza kusogea.
«Ili kuruka,» kitabu kilielekeza, «bonyeza kitufe namba 3.»
Alibonyeza kitufe namba 3, na ndege ikaruka!
Akiwa sasa angani, mtu huyo alitafuta kwa hamu maelekezo yaliyofuata. Kwa hofu kubwa, aligundua maneno yafuatayo:
«Kwa maelekezo ya jinsi ya kutua, angalia toleo lijalo la kitabu hiki!»
Fikiria hali yake! Mafarisayo na Maherodi, kama watu wengi wa leo wanaojiita watakatifu, wakiwemo baadhi ya Wakristo «waliozaliwa upya», mapadre, wachungaji na wainjilisti, wameshapaa na tayari wako angani, lakini hawajui jinsi ya kutua! Hawajui kutambua sura ya Mungu katika wanadamu wengine, hasa wenye dhambi, wasio Wakristo na wale ambao jamii inawaona hawastahili.
Wanasahau kwamba watu hawa nao ni watoto wa Mungu, na kwamba Mungu bado anaweza kutenda miujiza na maajabu kupitia kwao.
Baadhi ya viongozi wa dini hujishughulisha sana na utakatifu wao wanaoudhania hadi wanasahau huruma, rehema na sura ya kimungu aliyonayo kila binadamu, awe mwema, mbaya au aliyeanguka kimaadili.
Bila unyenyekevu na uongofu, watu kama hao wako hatarini kuanguka kiroho, kama yule msafishaji wa ndege mwenye bahati mbaya katika hadithi yetu.
Huenda masomo ya leo yanatualika kujifunza kutambua sura ya Mungu katika kila mtu, wakiwemo wale tuliowaweka katika orodha zetu binafsi za wasioguswa, maadui na wanaodhaniwa kuwa hawafai kitu.
Ikiwa Mungu aliweza kumwita na kumtumia Koreshi, asiye Myahudi, kama chombo chake kilichopakwa mafuta ili kuikomboa Israeli, na ikiwa Yesu aliweza kutuagiza tumpe Kaisari yaliyo ya Kaisari, je, haiwezekani kwamba Koreshi na Kaisari wenyewe nao walikuwa mali ya Mungu? Kwa kweli, je, hawatukumbushi kwamba enzi ya Mungu inavuka mipaka tunayoijenga sisi wanadamu?
Mtazamo wetu wa «mimi ni mtakatifu kuliko wewe» utatupeleka wapi tunapoendelea kuwabagua watu na kuhukumu kustahili kwao mbele ya Mungu? Tunapoegemea maslahi ya kidunia na fahari yake, kama Mafarisayo walivyofanya kwa kula njama na Maherodi, je, tunatambua kwamba huenda tunapigana na makusudi yenyewe ya Mungu? Tunapokataa kusikiliza Neno la Mungu na kulitekeleza katika maisha yetu ya kila siku, je, tunatambua kwamba tunauweka wokovu wetu hatarini?
Kwa hiyo fundisho kuu la masomo ya leo liko wazi: kila binadamu ana sura ya Mungu, na wajibu wetu ni kuitambua, kuiheshimu na kuienzi sura hiyo ndani yetu na kwa wengine. Kaisari anaweza kuwa na sanamu yake iliyochapwa kwenye sarafu, lakini Mungu ameichora sura yake juu ya kila mtu.
Sarafu zinaweza kuwa mali ya watawala wa dunia, lakini ubinadamu ni mali ya Mungu. Vyama vyetu vya kisiasa, nafasi zetu za kijamii, utambulisho wetu wa kidini na hali zetu za kiuchumi kamwe zisitupofushe kuhusu ukweli huu wa msingi. Kumpa Mungu yaliyo ya Mungu ni kumtolea mioyo yetu, maisha yetu, uaminifu wetu na upendo wetu sisi kwa sisi.
Mungu atujalie neema ya kutambua sura yake katika kila mtu tunayekutana naye, hasa wale tunaowaona vigumu kuwapenda.
Kazi ya Wiki
Tenga muda wiki hii kuzungumza na maadui zako na kuwaombea, pamoja na wale unaoamini wana haja ya pekee ya rehema ya Mungu, uongofu na wokovu.
Ilichapishwa kwanza kwenye SPIRITANS AFRICA AND ISLANDS kwenye Substack.