Mazungumzo ya Kidini na JPIC Yanapoungana kwa Ajili ya Wakimbizi wa Kongo na Burundi
Mspiritani wa Tanzania ambaye amewahudumia wakimbizi huko Kigoma kwa zaidi ya miaka 15 anaeleza jinsi viongozi wa dini, serikali na mashirika ya misaada walivyoshirikiana kumaliza mivutano kati ya wakimbizi wa Kongo na Burundi — na kwa nini hakuna taasisi moja inayoweza kujenga amani peke yake.
«Tunathamini ubinadamu. Hilo ndilo la kwanza.» Kwa Padre Deokary Joseph Massawe, C.S.Sp., imani hii ndiyo msingi wa huduma yake kwa wakimbizi.
Padre Deokary, wa Kanda ya Waspiritani ya Tanzania, amefanya kazi kwa zaidi ya miaka 15 katika mkoa wa Kigoma, magharibi mwa Tanzania, miongoni mwa wakimbizi kutoka Burundi na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Alishirikisha uzoefu wake katika Warsha ya SCCAI ya Mazungumzo ya Kidini iliyofanyika katika Kituo cha Kiroho cha Rosa Mystica jijini Nairobi kuanzia tarehe 6 hadi 10 Septemba 2026.
Huduma kwa Lugha za Wakimbizi Wenyewe
Wakimbizi wa Burundi huzungumza Kirundi, na Wakongo huzungumza Kiswahili chao. Kanisa linazihudumia jumuiya zote mbili kwa lugha zao, likiheshimu tamaduni na mila zao. Katekesi hutolewa kwa Kirundi na Kiswahili, na huduma ya kichungaji hufuata miongozo ya majimbo ya asili ya wakimbizi pamoja na ile ya Jimbo la Kigoma.
Sababu, anaeleza Padre Deokary, ni kwamba kambi ya wakimbizi inapaswa kuwa ya muda tu. «Tunaamini kwamba siku moja watu hawa watarudi katika nchi zao au watakwenda mahali pengine,» anasema. Wakidumisha lugha na mtindo wao wa maisha, «watakaporudi, hawatakuwa wageni kwa watu wao, utamaduni wao na lugha yao. Itakuwa rahisi kwao kuendelea na maisha yao.»
Hofu Ilipoigawa Kambi
Katika miaka ya mwanzo, Wakongo na Warundi waliishi katika kambi moja na walitumia jengo moja la kanisa, na mivutano ilikuwa mikubwa. Baadhi ya Wakongo waliwahusisha Warundi na wapiganaji wa Banyamulenge waliowalaumu kwa mashambulizi wakati wa vita mashariki mwa Kongo. Kwa sababu hiyo, Warundi waliogopa kuchangamana na majirani zao.
Tatizo hili lilijitokeza katika mazungumzo ya kichungaji. «Unapoadhimisha Misa, wakati mwingine huwezi kuona kila kitu,» anakumbuka Padre Deokary. «Lakini ofisini watu walikuwa wakisema: nimenyanyaswa na Wakongo kwa sababu wameniita Banyamulenge, wameniita gaidi.»
Timu ya kichungaji iliyasikiliza makundi yote mawili ili kuelewa chanzo cha uhasama huo. Kwa kuwa Burundi, kama Rwanda, ina jumuiya za Wahutu na Watutsi, baadhi ya wakimbizi wa Kongo walikuwa wamewajumuisha Warundi wote katika hofu yao.
Meza ya Pamoja ya Dini
Kanisa lilitambua mapema kwamba haliwezi kutatua mgogoro huo peke yake. «Watu hawa ni wa imani tofauti, dini tofauti,» anasema Padre Deokary. Viongozi wa Kikatoliki, Waislamu na wa dini nyingine walikutana pamoja mezani ili kujadili tatizo na kutafuta suluhisho.
Msingi wao wa pamoja ulikuwa rahisi: «Awe Mrundi au Mkongo, wote ni binadamu.» Kuthamini ubinadamu kama zawadi kutoka kwa Mungu huleta heshima iliyojengwa juu ya upendo. Kisha kila kiongozi alipeleka ujumbe huu hadi ngazi ya chini. Wakatoliki waliujumuisha katika katekesi kwa watoto, vijana na watu wazima, na jumuiya nyingine zilifanya vivyo hivyo.
Serikali na Wadau wa Misaada
Serikali na mashirika ya Umoja wa Mataifa yanayosimamia kambi hizo yalipongeza kazi ya viongozi wa dini ya kujenga maadili juu ya misingi ya kimaadili na ya kidini. Pia yaliongeza hatua za vitendo. Kila jumuiya ilipewa kiwanja kwa ajili ya kanisa lake: moja kwa Warundi, likihudumia kwa Kirundi, na jingine kwa Wakongo, likihudumia kwa Kiswahili.
Mashindano ya michezo na ya kwaya yalifuata. Vijana wa Kongo na Burundi walicheza dhidi ya kila mmoja, na kwaya za watoto, vijana na watu wazima zilitembeleana makanisani kushindana. «Hapo ndipo uaminifu ulipoanza kukua miongoni mwa vijana,» anasema Padre Deokary. Urafiki ukachukua nafasi ya mashaka.
Ndani ya miaka mitano hadi saba, maisha yalirudi kuwa ya kawaida. Watu waliishi pamoja na kujaliana, na Wakongo na Warundi wakaanza kuoana. «Sasa mvutano huo umetoweka kabisa,» anasema.
Mazungumzo Kabla ya Migogoro
Kwa Padre Deokary, uzoefu huu unaonyesha kwamba mazungumzo ya kidini ni «chombo cha kujenga amani, ushirikiano, umoja na kuishi pamoja kwa amani», tunu ambayo kila mtu anapaswa kuithamini.
Baada ya kusomea haki na amani katika Chuo Kikuu Katoliki cha Afrika Mashariki jijini Nairobi, alirudi Kigoma na kuanzisha makundi ya mazungumzo. Baadhi yaliwaleta pamoja Wakatoliki na Waislamu; mengine, katika ngazi ya kiekumene, yaliwaleta pamoja Wakatoliki na Wakristo wengine. Tena, kazi ilianza na viongozi. Kila mmoja alieleza mafundisho ya msingi ya mapokeo yake, na wengine walisikiliza kwa heshima. «Tunasikiliza na kujiuliza: naweza kujifunza nini kutoka kwa kundi hili jingine?» Uvumilivu, anasema, ni kusikiliza bila kuingilia, kisha kutafuta njia za kufanya kazi pamoja.
Kisha viongozi waliunda kamati katika makanisa na misikiti yao, zikifika hadi ngazi ya chini. Katika Kanisa Katoliki, kamati hizo zilianzia kwenye familia, zikipitia Jumuiya Ndogo Ndogo za Kikristo na kanda, hadi parokia. Hatua kwa hatua, maelewano yaliongezeka na mivutano ikapungua.
Kwa Kizazi Hiki na Kijacho
Padre Deokary anaonya kwamba chuki na maoni potofu katika jumuiya yanaweza kuwa dalili za mapema za migogoro, kwa kizazi cha sasa na vile vijavyo. Anasema warsha ilimpa mawazo mapya kutokana na uzoefu wa washiriki wengine. Anapanga kuyatumia kupanua kazi ambayo tayari imeanza Kigoma.
Ujumbe wake ni wazi: «Taasisi moja haiwezi kufanikiwa kubadilisha jumuiya.» Taasisi za kidini na za kiraia zote zipo kwa ajili ya manufaa ya wote na ustawi wa binadamu. «Tukiunganisha mikono na kushirikiana, tunaokoa ubinadamu ule ule,» anasema, ili kizazi hiki na kijacho «kisimwache mtu yeyote nyuma».
Tazama mahojiano kamili ya video ya dakika 15 na sekunde 40 kwenye Substack.
Acha maoni